گزارشگري در رادیو
گزارشگري در رادیو
قسمت اول:گزارشگر و فن گزارشگري
در ميان فنون و حرفه هاي رسانه اي به ويژه راديو، گزارشگري از دشوارترين و فني ترين حرفه هاست .
خبر نويسي، خبر نگاري، برنامه نويسي و … هر يك دشواريهايي دارد و مهارتهايي طلب مي كند. اما گزارشگري ، آميزه اي از همه فنون رسانه اي است .
گزارشگر بايد چون خبر نويس، حساسيت ها، اهميت ها، اثرگذاري ها و ارزش هاي خبر را بشناسد. بايد مانند خبرنگار بداند خبر را بايد از كدام نهانگاه، نزد چه كسي و چگونه بيرون بكشد و سپس با چه بيان و شيوه اي آن را به مخاطب تحويل بدهد .
نيز بايد چون برنامه نويس، ارزش واژه ها را بشناسد، جمله پردازي بداند ، مسير تحقيق را بشناسد و بداند از اين مجموع چگونه مي توان متني خواندني، شنيدني و ديدني ساخت .
گزارشگري حرفه اي دشوار است ، نه فقط از نظر علم و اطلاع – كه براي اين كار شرطي اساسي و حتمي به حساب مي آيد، كه حتي از نظر جسماني ، بنا براين گزارشگر بايد ويژگيهايي داشته باشد كه عبارتند از :
1- آمادگي :
نه خبر مي تواند براي ورود و حضور گزارشگر صبر كند و موضوعهاي خبري جذاب و قابل گزارشگري .
گزارشگر بايد منشا، خبري داشته باشد يا منشا، جذابيت ، يعني ممكن است موضوعي بدون داشتن زمينه خبري، براي تهيه گزارش مطلوب باشد . همانند يك آتشفشان ، گزارشگر بايد هميشه آماده ورود به صحنه كار و تلاش باشد .
گزارشگر بايد از لحاظ بدني آماده رويارويي با شرايط سخت باشد ، كار كردن در يك منطقه زلزله زده ، انتظار كشيدن هاي طولاني در سرما و گرما، به سر بردن در موقعيتهاي دشوار، سر زدن در چند محل در يك روز براي پيگيري كار گزارش و … بدن سالم و در حد خود ورزيده اي را طلب مي كند. ناتواني گزارشگر از به عهده گرفتن وظايف گزارشگري، براي رسانه قابل پذيرش نيست. گزارشگر بايد آن قدر آمادگي عقلي داشته باشد كه پديده اي او را غافلگير نكند ، بايد بداند پرسش هاي خود را كجا مطرح كند تا پاسخ بگيرد و اين خود توانايي هاي ذهني بالايي را طلب مي كند .
2-به روز بودن :
گزارشگر بايد هميشه از رويدادها و تحولات اطرافش آگاه باشد . بايد بيش از مردم عادي فيلم و نمايش ببيند ، كتاب بخواند ، روزنامه مطالعه كند و …. گزارشگر بايد بسيار بنويسد ، البته نه فقط به هدف پخش شدن .
زياد خواندن ، در جريان رويدادها بودن و زياد نوشتن ، گزارشگر را آماده مي كند تا در تهيه گزارش موفق تر عمل كند . تازگي و به روز بودن در ذات اين حرفه است و شرط اوليه آن به حساب مي آيد گزارشگر و روزنامه نگار بايد به روز باشد و به روز بماند .
اما چگونه مي توان به روز بود ؟
به روز بودن به معناي آگاهي از روابط دنيايي، مناطق بحراني جهان، خبر سازان و گرايش هاي عمده سياسي، اجتماعي، فرهنگي و هنري است . گزارشگري حرفه توقف نيست، هر حادثه ، هر خبر و هر گزارش ماجرايي تازه است. يعني بافت، زمينه، عوامل و آثار آن متفاوت با حادثه ها، خبرها و گزارش هاي پيشيني است. در نتيجه شيوه برخورد و پرداخت نويسي را طلب مي كند .
3-شهامت و خطر پذيري :
گزارشگري حرفه اي دشوار است. گزارشگر بايد با پديده هايي درگير شود كه حدي از غير عادي بودن، شرط اصلي آنهاست . در بيشتر موارد در ذات غير عادي بودن، خطر هم نهفته است .
گزارش درباره يك سوء استفاده ، گزارش از فعاليت قاچاقچيان ، گزارش از كارگاه هاي توليد پوشاك با نشان و مارك هاي معروف اروپايي ، تهيه گزارش از كساني كه از اعتماد مردم سود مي برند و … به يك اعتبار ، استقبال از ماجرا و برخورد است. كاري كه مردم عادي از ورود به آن پرهيز ميكنند . حضور در متن و حاشيه جنگ ها و درگيري ها ، بلاياي طبيعي ( زلزله و گرد باد و سيل و آتشفشان و … ) .
غير از اين ، همين كه كسي كاغذ و قلم ، يا ضبط صوت و دوربين در دست بگيرد و به ميان مردم برود ، حدي از شهامت و آمادگي را طلب مي كند.
4- تسلط بر زبان و ادبيات :
گزارشگري از جنبه هاي مختلف با ادبيات تفاوت دارد. اما هر چه در ادبيات قوي دست تر باشيم، موفق تر خواهيم بود . گزارشگر بايد آن چه را مي بيند، كشف مي كند و به دست مي آورد، با زباني گيرا و جذاب با مخاطب در ميان گذارد ، هر قدر ذهن او از واژه ها، تعبير ها، تركيب ها و نكته هاي ادبي سرشار تر باشد اين انتقال به شكلي روان تر و جذاب تر عملي خواهد شد .
شايد درست باشد كه ادعا كنيم مخاطبان هم اديب نيستند. اما اين را هم بايد بپذيريم كه همه مخاطبان به آساني مهارت ادبي را از ناشيگري تميز مي دهند.
در راديو كه گزارشگر مستقيماً با مردم سخن مي گويد، تسلط به سطحي از ادبيات كه درست و زيبا سخن گفتن را تأمين كند ، ضروري است .
5- آشنايي با وسايل و ابزار فني :
گزارشگر بايد با كار انواع وسايل و تجهيزاتي كه به آن نياز دارد، آشنا باشد مثلاً براي گزارشگر راديو ، كار كردن با دستگاه ناگرا و ضبط صدا با كيفيت خوب و مناسب لازم و ضروري است .
6- دغدغه هاي انساني:
گزارشگري بدون جنبه هاي حسي، اعتقادي و مردم گرايانه جاذبه چنداني ندارد. گزارشگري چيزي غير از اين نيست كه انساني در دل مشغولي هاي انساني ديگر باشد و اين دغدغه ها را با انسان هاي ديگر در ميان گذارد .
كساني كه گزارشگري را حرفه اي صرفاً مهارت مدار و قانونمند مي شمارند، در اشتباهند. بهترين كارهاي گزارشگري يك گزارشگر، كا رهايي است كه با موفقيت در خدمت روابط ظريف انساني قرار گرفته اند .
در اصل كنش ها و جذابيت هاي در همين نكته نهفته است.
قسمت دوم:گزارشگري در راديو
گزارش راديويي، بايد شنيدني باشد.
در رسانه هاي جمعي – از جمله راديو – گزارش جذاب ترين بخش مي تواند و بايد باشد چرا ؟
گزارش ، به خودي خود، تركيبي از برجسته ترين فنون روز نامه نگاري است : خبر نويسي، مصاحبه، مقاله نويسي و ….
براي تهيه يك گزارش خوب، گزارشگر بايد پنج نكته اساسي را درنظر داشته باشد :
1- انديشيدن به محور اصلي و موضوع گزارش
2- تمركز بر روي موضوع
3- تصميم بر اين كه مي خواهيم مخاطب از محور گزارش، چه چيزهايي دريافت كند.
4- همراهي با شنونده تا همه نكته ها را از اول تا به آخر دريابد.
5- گزينش هوشمندانه واژه ها، تركيب ها و جمله ها شنونده ها موضوع گزارش را به رواني دنبال كنند.
گزارش با هيچ يك از زمينه هاي ديگر كار رسانه اي قابل مقايسه نيست.
مي توان چنين فرض كرد كه در گزارش، هيچ محدوديتي دست و پاي گزارشگر را نمي بندد.
گزارش به شرطي موفق است كه:
1- شنيدني باشد: يعني گزارش بايد نياز، علاقه، سليقه يا احساس مخاطب را برآورده سازد.
2- معتبر باشد: شنونده بايد بتواند به اطلاعات و پيامهاي موجود در گزارش اعتماد كند به همين علت بايد منابع اخذ خبر و گزارش معتبر باشد.
3- با ورودي گيرا آغاز شود: جمله ها و پيام نخستين گزارش وظيفه جذاب مخاطب را به موضوع گزارش بر عهده دارد . گزارشگر اگر در ايجاد جذابيت توفيق يابد، بخش عمده اي از كار صورت گرفته است.
4- شنونده را درگير كند: مخاطب بايد در گزارش چيزي بيابد كه با سليقه، علاقه، نياز و خواست و يا لاقل احساس او برخورد داشته باشد. در غير اين صورت رابطه ميان گزارشگر و مخاطب بي معنا خواهد بود.
5- انديشه اوليه را دنبال كند: گزارش يا به سفارش سردبير شكل مي گيرد كه در اين صورت گزارشگر پس از دريافت انديشه و طرح بايد به دنبال آن برود يا انديشه و طرح به خود گزارشگر تعلق دارد، كه در اين صورت هم گزارشگر بايد در پي رسيدن به آن انديشه و طرح باشد.
6- دقيق باشد: نامها، نشان ها، اعداد، نقل ها و …. بايد در گزارش به طور دقيق آورده شوند.
7- داراي استحكام باشد: استحكام در گزارش به معناي داشتن يك فكر قابل طرح، يك روش سنجيده، بررسي و تحقيق كافي و ورود به همه زمينه هاي لازم براي تهيه گزارش است.
8- مخاطب را غافلگير كند: اگر گزارشگر تصور كند كه در هر گزارش بايد يك شگفتي بزرگ عرضه شود، به خطا رفته است. اشتباه و خطاي بزرگتر آن است كه گزارشگر بخواهد اين شگفتي را به طور مصنوعي يا تحميلي در گزارش بگنجاند .
غافلگيري را مي توان با يك نكته جالب، يك گفته پر اهميت و همچنين عدد و رقم چشمگير به وجود آورد. غير از اين الزامها، براي گزارش شرايط ديگري هم در نظر گرفته اند كه بيشتر مربوط به سليقه، امكانات و گرايش هر رسانه مي شود، از جمله: امكان پذير بودن، درخشيدن، حاشيه نرفتن، جذاب بودن، معتبر بودن، هيجان انگيزي،استفاده از نقل قول هاي بجا، قوي بودن، مفيد بودن و ….
همواره به خاطر داشته باشيد براي يك گزارش راديويي خوب، بايد به چهار پرسش پاسخ گفت:
1- آيا مي توان گزارش را تا به آخر شنيد ؟
2- آيا آن چه مي شنويم، پذيرفتني است ؟
3- گزارش براي شنونده اهميتي دارد ؟ او را قانع مي كند ؟
4- اگر موضوع آن مهم است . آيا اهميت آن دوامي هم دارد ؟
اگر گزارش از صافي چهارم عبور كند، گزارشگر حق دارد به موفقيت گزارش خود اطمينان داشته باشد.
گزارش راديويي بايد شنيدني باشد.
اين صفت شايد خلاصه و شعاري به نظر آيد، اما در برگيرنده انواع صفت ها، جذابيت ها و مطلوبيتهايي است كه موفقيت گزارش را شكل مي دهد
گزارشگر راديويي بايد پيش از تأكيد بر هر جنبه از كار گزارش به اين موضوع بينديشد كه گزارش او را كسي با رغبت خواهد شنيد يا خير.
رادیو جوان